Ba rồng đang tin điều gì, và chắc tới đâu?

Đọc lại mấy ghi chú trong vườn, mình thấy mình phán chuyện này chuyện kia khá dạn, mà chưa lần nào nói rõ mình chắc tới đâu.

AI phụ mình gom sổ này từ các ghi chú và nhật ký quyết định. Điều nào cũng phải có chỗ để trỏ về, và mình đọc xong mới cho lên.

English: What does Papa Dragon believe, and how sure?.

Ý này mình mượn từ mấy mảnh vườn số có trang Codex Vitae: một cuốn sổ công khai, ghi điều mình tin, kèm mức chắc, đổi ý thì ghi lại. Sổ của mình chia ba mức. Dám cá nghĩa là sai thì mình bất ngờ thật. Nghiêng về nghĩa là mình đang làm theo, nhưng có người cãi lại thì mình chịu nghe. Còn đoán nghĩa là mình đang thử, và chưa có gì trong tay để bênh nó.

Điều mình dám cá

Một trang cá nhân chẳng cần framework. Ngày 22/6 mình tháo hết Astro, React, Tailwind, MDX và Vite. Giờ cả trang chừng 3.400 dòng TypeScript, không dependency nào, không bước build. Hơn bốn tháng qua vườn thêm bản terminal và hộp thư, mà mình chưa lần nào thấy thiếu mấy món đã tháo. Ghi chú dựng vườn kể kỹ hơn.

Cái gì máy chặn được thì đừng dặn bằng lời. Mình rút ra điều này sau đêm một lệnh pkill -f cat tắt sạch app trên máy. Luật viết sẵn nằm cách đó cả trăm dòng, còn một hook 43 dòng thì đứng ngay trước lệnh. Ghi chú trong vườn cũng vậy: lộ tên máy nội bộ hay sai giọng là bước duyệt báo đỏ, chẳng cần ai nhớ mà soát.

Viết về thứ mình làm ra là cách test kỹ nhất. Viết bài về bản terminal lòi ra ba con bug nằm im từ trước. Viết bài về font tiếng Việt thì mình mới biết bốn tháng nay ai dùng Chrome trên Mac đều thấy Times New Roman. Mấy bài gần đây, bài nào mình đo lại kỹ cũng lòi thêm gì đó.

Hạt giống phải là của người, dù AI chăm phần lớn. AI viết code, soát câu, nháp cả bài, và mình chẳng giấu chuyện đó. Nhưng ghi chú chỉ lên vườn khi mình gật, và mình từng trả về một bản vì đọc thấy cụt và như máy. Cái đáng sợ chẳng phải AI phụ viết, mà là một trang không còn ai chịu trách nhiệm cho từng chữ.

Điều mình nghiêng về

Đếm trước rồi hãy tin mắt, trừ chuyện giọng văn. Mình nhìn bằng mắt thì thấy font ổn, đếm 146 chữ cái thì Palatino thiếu đúng chữ ớ. Một lỗi của Bun.spawn mình mới thấy trên một bản, đo đủ 12 phiên bản thì bản nào cũng dính. Nhưng mảnh vườn thua chữ quen hơn tới 14 lần trên Google mà mình vẫn giữ, vì tai mình nghe vậy mới đúng. Ranh giới giữa hai bên thì mình còn phân theo cảm tính.

Tiếng Việt phải viết trước, tiếng Anh theo sau. Tháng 10 mình viết lại mọi ghi chú tiếng Việt theo cách này, và số gạch ngang dài từ 67 còn 2. Con số đó chỉ cho thấy câu đã đổi dáng. Chuyện đọc có tự nhiên hơn hay không thì mình mới có tai mình làm chứng.

Đồ cũ chưa hết đời, nếu mình chịu mò. Con TV box mua năm 2016 nằm ngăn kéo gần một năm, năm ngày sau đã chạy Debian trên Linux 6.18. Mình chỉ nghiêng về thôi, vì năm ngày đó tính ra tiền thì mua máy mới rẻ hơn. Cái mình nhận lại là chuyện vui và điều học được, chẳng phải tiền tiết kiệm.

Không đo người đọc thì vẫn sống tốt. Vườn không cài cắm theo dõi, đo lường, phân tích, và lời hứa đó mình giữ chắc. Cái mình chưa chắc là cái giá của nó. Mình chẳng biết bài nào có người đọc, bản terminal có ai dùng không, và có khi đang viết cho đúng một người là mình.

Điều mình còn đoán

Gieo mỗi ngày một ghi chú sẽ làm vườn tốt lên. Tới hôm nay là năm ngày liền, trong khi trước đó có lúc cách nhau gần bốn tháng. Mình đoán đều tay thì chữ sẽ khá hơn, nhưng cũng có thể đây là đường ngắn nhất tới một vườn đầy cỏ. Có AI phụ thì gieo nhanh quá, nên phải canh chỗ đó kỹ.

Hộp thư riêng hợp với mảnh vườn hơn bình luận công khai. Từ 29/10 dưới mỗi bài có một hộp thư gửi riêng cho mình, và sáng nay hộp đang trống. Bốn ngày thì chưa nói lên gì. Có thể người ta ngại viết thư, có thể chưa có ai đọc tới cuối bài.

Webmention chưa cần vội. Ghi chú đã có sẵn microformats để blog khác đọc, nhưng mình chưa mở cổng nhận hay gửi webmention. Mình đoán chưa blog nào cần nói chuyện với vườn này. Chừng nào có người link tới thật, mình sẽ tính lại.

Mình đã đổi ý ở đâu

Phần này là lý do sổ này tồn tại. Đổi ý thì thêm một dòng, chẳng xóa dòng cũ.

• 22/6/2026. Từng tin trang cá nhân cũng cần một stack đàng hoàng. Tháo hết, chẳng thấy thiếu.
• 23/6/2026. Từng gọi nơi này bằng một chữ rộng như điền trang, gọi mình là rồng nhỏ. Giờ là mảnh vườn và ba rồng, vì nơi này nhỏ, còn mình là ba.
• 18/10/2026. Từng ghi tranh bằng một cụm từ nghe cho sang. Đếm lại thì cả mạng tiếng Việt có 8 trang viết vậy. Giờ ghi do AI tạo.
• 29/10/2026. Từng tin ngắn là tốt. Cắt bài terminal còn 396 từ thì đọc lại thấy cụt và như máy. Giờ bài chừng 1.400 từ, cắt phần lặp chứ chẳng cắt chuyện.
• 30/10/2026. Từng tin ui-serif đã lo xong chữ Việt, vì nhìn trên Safari thấy ổn. Chrome lờ nó đi.

Chưa biết gì

• Mình chưa biết mức chắc của mình có đáng tin không. Cuốn sổ mới một ngày tuổi, chưa điều nào "dám cá" bị thử đủ lâu để biết mình hay chắc quá tay.
• Mình chưa biết nên chấm lại bao lâu một lần, hay chỉ mở ra lúc thực sự đổi ý.
• Sổ này chỉ có điều mình tin về làm đồ và viết chữ. Mấy chuyện lớn hơn mình chưa viết ra, và chưa biết có nên viết ở đây không.

Điều nào ở trên bạn thấy sai, viết cho mình một lá thư bên dưới nha. Bị cãi đúng chỗ thì mình được thêm một dòng cho phần đổi ý.